Jun 11, 2012

Datë kalendari


Ishte pasdite dhe në televizor po shfaqej Niels Holgersoni. Unë dhe motra u ulëm përdhe mbështetur në kolltuk përpara televizorit në sallon. Dhoma ishte modeste, në të majtën tonë dritarja, në të djathtën divani që hapej ku flinim dy motrat dhe mbrapa dera për në koridor nga njëra anë dhe aneksi nga ana tjetër, ose dhomëza e gatimit që përdorej edhe si dhomë ngrënieje edhe si dhomë studimi edhe si dhomë e qepjes për mamin, gjithshka në më pak se dy metra katrorë. Vetëm enët nuk laheshin atje, nuk ishte instaluar lavamani, kështu që enët i lanim në tualet. Vetëm disa vite më parë, na vinin njerëzit në shtëpi për të na uruar për blerjen e televizorit, stufës, frigoriferit, lavatriçes, i kishim të gjitha. Mami po tundte brumin e ballokumeve në një tas të madh në dysheme mbrapa nesh në aneks, ashtu me duar dhe me një lugë të madhe druri, pa ndihmën e ndonjë makinerie si këto të sotmet. Vinte era gjalpë dhe i miksit të ballokumeve. Të bëje ballokume ishte punë e lodhshme, sidomos vetëm me lugë druri. Mielli me gjalpin dhe përbërësit e tjerë duhet të rriheshin shumë fortë dhe për një kohë të gjatë, por ishte gjë që duhej bërë, ishte zakoni. Pavarësisht se as mami as babi nuk ishin të lindur në Elbasan, zakonet duheshin respektuar si të gjithë komshinjtë, dhe kur vinte njeri te dera nuk pyesnim kush është si ndonjë korçar, origjina e prindërve, po kush a. Ne e festonim duke respektuar të dyja zakonet, dhe ato Elbasanllie edhe ato Korçare. Zakonet korçare m’i kishte treguar një ditë nëna për një detyrë shkolle, në ato kohëra ku ende shkoja në shkollë.
Në dysheme ishim rehat, të paktën kështu kishte më pak shance që mos të na binte ndonjë plumb qorr nga dritarja. Ishte koha e breshërisë tashmë, ushtrimit të banditave të lagjes, poteres se kush e ka më të fuqishëm kallashnikovin. Muzika fillonte çdo mëngjes dhe çdo darkë. Asokohe ishte bërë normale të rrinim në shtëpi në dysheme, dhe të flinim përdhe. Po sot ishte dita e verës dhe duhet të bënim ballokumet. Në ndonjë ditë tjetër do të ishim në shkollë unë edhe motra në këtë periudhë, por gjëndja e jashtëzakonshme ishte shpallur dhe nuk kishim pse të shkonim më në shkollë. Motra mësonte vetë për të përfunduar lëndën, kurse unë shkoja te një mësuese e lagjes që më jepte matematikën, e gjuhën e ca lëndë të tjera kryesore, që po të fillonte shkolla sërish të mos mbetja mbrapa me mësimet. Normalisht i jepnim ca para, por që ia vlenin, pasi po të rrinim dhe pa mësuar, me çfarë do ta kalonim kohën? Më vinte inat pasi kisha shkruar një poezi për nënën, dhe një për mësuesen për 7 dhe 8 Marsin, ishin madje poezitë e mia të para, por s’mund t’i tregoja në shkollë se gjëndja e jashtëzakonshme ishte shpallur dhe duhet të linim bankat e shkollës. Ndërkohë lexoja Teto Kalinën, dhe Anjeza dhe 7 Pikturat, Pipi Çorapegjatën, Beni Ecën Vetë, e shumë e shumë libra të tjerë të këtij tipi, librat e motrës në fakt, po arrinin të zinin një pjesë të mirë të kohës, që mos të ndryshkesha duke parë filmat dhe emisionet te italiani. Asokohe flisja më mirë Italishten se Shqipen nga Italia Uno, la mamma TV siç thoshte kënga. Me motrën vinim në lojë emisionin e Ambrës, Non e La Rai, duke bërë telefonata prej gjoja, apo reklama. Luanim dhe me kukulla, unë 10 vjeç, ajo 15, por duhet t’ia plotësonte dëshirën motrës dhe të rritej pak më ngadalë. Më mungonin shoqet e ngushta. Kisha kohë pa i parë. Motra ishte shoqja ime e ngushtë. Matanë rrugës në ato vite, ishte si qytet tjetër, dhe të kaloje rrugën edhe në ditë të mira ishte aventurë më vete, jo më në këto ditë, ku Aken, gruan e xhaxhait të babit, e kishin plagosur në këmbë kur po ecte në mes të rrugës. Ishin ditë ndryshe, kur askush nuk e dinte se kush sulmonte kë.
Teksa shikonim Niels Holgersonin dhe këndonim siglën, nën aromën e fortë të gjalpit legjendar, brenda hyn babi me daja Mondin, të katandisur si bandita rusë, nuk njiheshin asnjëri as tjetri. Të dy me nganjë kallashnikov në krahë, daja madje me një kapele ruse vijnë e na shesin mend për lukun e tyre të ri. E pamundur, babi që nuk pi as cigare, as nuk pi alkool, as nuk është dëgjuar të zihet kurrë me njeri, dhe kërcen twistëgenin duke u tallur si klloun, është para meje me një kallashnikov. As unë, as motra, as mami nuk mund ta besonim. Iu vërsulëm që të treja gratë, që nuk donim, në asnjë mënyrë të kishte armë në shtëpi, se e dinim shumë mirë se kur ka armë ndodhin fatkeqësira, padashur mund të shkrepnim armën etj etj. I thoshim babit, çfarë do bënte ai pra me armën po të hynte njeri në shtëpi, ku ishte ai i aftë t’i qëllonte njeriu.
Babi ishte kambist, profesioni më i keq për shqiptarët. Atëhere, në kohët e luftës civile, që nuk ishte luftë civile, në atë kohë kur më vinte për të qarë kur thyej një filxhan, jo më kur merrja vesh se një shok i babit që nuk njihja ishte vrarë nga një bandit me armë zjarri në shtëpi të vetë, të ishe kambist nuk ishte gjë e lehtë, aq më tepër kur kishe dy goca të reja për të rritur. Makinën që kishte babi ia dha një horri të lagjes. Ai ia kërkoi dhe babi i tha, po merre, ta kam falur. Nuk ishte gjë e lehtë të ishe kambist në ato kohëra. Babi udhëtonte me shefin, dajën nëpër Elbasan, apo deri në Korçë ku bënte këmbimet, nuk kishte celuar për t’u marrë vesh ku ishte kur vonohej me orë të tëra. Në ato kohë lekët mbaheshin në çorape poshtë këmishës, ose të qepura në kanatiere e në pantallona. Kurse unë prisja të më sillte ndonjë gjë të mirë. Dhe ohu, pse duhet të shtrihesha në tokë, ç’janë këto fantazira që do të vinte plumbi deri në kat të katërt. Dhe jo në asnjë mënyrë, bërtisnim ne të treja gratë, nuk ka kallashnikov në shtëpi. Por babi na siguroi që nuk kishte plumba dhe nuk ishte e mbushur dhe e fshehëm atje diku në ballkon, dhe ndenji aty e paprekur, e paparë deri kur erdhi koha për ta dorëzuar, pas një viti në kohën e krijimit të një monumenti hyjnor, për të mos harruar 97, këmbanës së paqes.
Ballokumet u bënë shumë të sheshta, nuk dolën dhe aq gjë atë ditë. Por festa duhet të vazhdonte, ishte dita e verës, një ditë e shënuar jo vetëm se ishte festa e bukur që edhe Korçarët e festonin, me sa duket duke bërë revani dhe kapërcyer zjarrin për të kapërcyer me ceremoni në një vit të ri, në një stinë të re, ishte ditë e shënuar pasi nëna, mamaja e mamit tregonte që po bënte ballokumet kur lindi mamaja. Ditëlindja e mamit ishte shënuar 18 Mars në gjëndjen civile, por në fakt kishte lindur disa ditë më parë, ose në ditën e verës, ose një natë më parë, kur bëheshin ballokumet. Ne e festonim të gjithë javën. Tradita duhet të vazhdonte, jeta vazhdonte. Edhe pse nuk do kapërcenim zjarrin atë vit, apo të shihnim kushërinjtë tanë, të bënim paradën në shesh, të paktën ballokumet duhet të bëheshin.
Ne nuk kishim humbur ndonjë gjë të madhe nga firmat piramidale. Babi nuk i besonte këto proçka dhe nuk donte të vinte lekë, por ja që mamaja ia hëngri shpirtin, “Filtër për të mos paguar dritat nuk do të vesh në sahat, siç bën gjithë bota se je i ndershëm, të gjithë u pasuruan duke vënë para te firmat piramidale, po bëjnë shtëpitë e dyta tani vetëm ne ngelëm.” Si përfundim babi e vuri një milion në një nga firmat, kush ishte Xhaferri, Vefa? Nëse presidenti vetë i kishte bërë promocionin pse mos e dëgjonim. Unë kisha ca lekë mënjanë se kisha pasur ditëlindjen dhe kisha bërë operacionin e apadensitit, kisha plot njëqindetridhjetëmijë lekë të vjetra, dhe tezet e mia donin nga pesëdhjetëmijë lekë të vjetra borxh për t’i hedhur në firma. Unë isha 9 vjeç.
“Po si u dyfishokan lekët ashtu?” U thosha unë, “jo nuk i jap se nuk i dihet, do i kursej, do t’ia jap babit t’i punojë me përqindje ose t’i bëjë dollarë, që të kem fitim më vonë.”
Por njerëzit e tjerë dëgjonin presidentin, shitën shtëpitë dhe i hodhën lekët në piramida, ca fituan, po ca të tjerë, si dhe ne me njëmilionshin tonë, nuk i panë më ato para.
Armët shpërthyen, njerëzit u nisën me gomone, në Otranto u përplas një anije dhe aty ngelën të mbytur të pandihmuar kush e di sesa vetë. Pas një viti Otrantoja kujtohej me zi, ndërkohë, çfarë të ma kujtojë dikush si ndodhi me gjyqin kundër asaj anijes Italiane? E kam harruar, si shumë data të tjera.
Ah po i njëjti njeri është sot kryeministër apo jo. Dhe nuk po gjen dot një qen për president. Eh Otrantoja, gomonja në Porto Romano ishte (?), Gërdeci, 21 Janari, ato aksidentet e vogla në jug ku vdiqën nja 14 a më shumë studenta, janë data dhe evente që me zor i mbaj mend. Në fund të fundit janë të harruara për ne të gjitha ato. Se sot është finalja e Big Brother, dhe Rona këndon në Eurovizion, dhe Ezeli vazhdon te Klani, dhe është Europiani, dhe më pas çfarë, Dancing with the Stars, Shamikuqja, a po, vijnë DJ të huaj nga jashtë dhe do kërcejmë house në plazh Hola Summer etj për qejf. Do bëhet nami.
Unë shikoja Niels Holgersonin në 14 Mars të 1997 në televizor, dhe plumbat të kërcasin, e qentë le të lehin po karvani shkon përpara apo jo. Fatkeqësisht ajo shprehja ishte shumë e gabuar për këtë rastin tonë, se ky karvani jonë ka mbetur në vend, me të njëjtin drejtues, dhe ecën qark e qark rreth vetes, e hap një gropë të madhe ku biem pa kuptuar, teksa shohim Ezelin dhe Shamikuqen, dhe Big Brotherin, dhe pimë kafen tonë në bllok.
Anarki? Jo kam frikë, asokohe isha e vogël, por tani e di se çfarë do të thotë. Nuk dua që fëmijët e sotëm të mos mbarojnë dot vitin shkollor, se mua më merrte malli për shoqet e mia, dhe dëftesën e mora pa mbaruar klasën deri në fund. Prandaj dhe rri e hutuar, e matufepsur, dhe nuk di ç’të bëj se tranzicioni vazhdon, dhe kanceri malinj vazhdon e bren, gangrena thellon, dhe titaniku përmbytet. Po unë nuk e di ç’të bëj, se revolucion do të thotë të vrasësh gjysmën të shpëtosh tjetrën, dhe jo ne nuk do presim krahun që na dhemb që të shpëtojë tjetri. Prandaj rri e ankohem mëngjes deri në darkë, se nuk di ku të drejtohem dhe nuk di kush është zgjidhja. Por e di, vazhdojnë zgjedhje të tjera më vonë, dhe datat e zisë po i nxijnë kalendarët, por ne i harrojmë kaq lehtë, dhe vazhdojmë prapë me të njëjtët liderëi që i nxinë ato data. Çdo popull meriton qeverinë e vetë, apo jo.